«مطالبهای برای هدایت امت»
بررسی تاریخ اسلام، تصویر روشنی از موضع فاطمه زهرا (سلام الله علیها) در قبال جریان سیاسی بوجود آمده پس از رحلت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) ارائه میکند.
بویژه در بین مجموعه برخوردهای دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در برابر حوادث آن برهه از تاریخ، شکایت آن بانو از دستگاه حاکم نسبت به مصادره سرزمین فدک(1) و مراتب اعتراض او در این زمینه از اهمیت خاصی برخوردار است.
اما ممکن است این سؤال پیش بیاید که آیا فاطمه زهرا (سلام الله علیها) به خاطر تصاحب محصولات و درآمد ملک فدک اینچنین به صحنه آمد و مبارزهاى جدی را رقم زد؟ به عبارتی دیگر، آیا مسأله فدک را باید نزاعى شخصی دانست؟
براى پاسخ به این سؤال، كافى است به خطبهاى مراجعه کنیم که به عنوان آشکارترین جلوه اعتراض حضرت زهرا (سلام الله علیها) در مسجد النبى، مقابل خليفه و در حضور جمعيت انبوهى از مهاجر و انصار ايراد شد.
دختر نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در این خطابه، سخن خود را با حمد و ثنای الهی آغاز نمود و پس از گواهی به وحدانیت خداوند و رسالت فرستاده او و بیان عظمت قرآن و احکام دین اسلام، به معرفی ارتباط خویش با رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرداخت.
در ادامه میبینیم که زهرا (سلام الله علیها) به تبیین نقش علی (علیه السلام) در جریان رسالت و صیانت او از اسلام میپردازد و برادر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را عاملی معرفی میکند که خداوند به دست او آتش افروزی کفار و سرکشان عرب بر ضد اسلام را در جنگها خاموش میکرد. آنگاه در مقام مقایسه میافزاید:
"... این درحالی بود که شما در بحبوحه آن خطرها در دامن آسايش و رفاه غنوده بوديد!"(2)
مىبينيم كه زهرا (سلام الله علیها) به اعجاز هنر، چه مقايسه شگفت انگيزى به كار بسته است! او والاترين نمونه دلاورى و شجاعت در دنياى اسلام را در برابر شخصيتهایی نهاده است كه از جهاد مقدس اسلامى و جانبازى در راه خداوند، تنها به اين قناعت كردند كه در پشت جبهه جنگ و زير سايبان بايستند و گاهی نیز از ميدان جهاد بگریزند؛ موضوعی که در پيشگاه اسلام و طبق آیات قرآن، صریحاً مذّمت و تحريم شده است.(3)
فاطمه زهرا (سلام الله علیها) در فراز دیگری از سخن خویش، آنجا که به مطالبه ملک خود میپردازد، در پاسخ به سخن ابوبکر که مدعی شد انبیاء ارث باقی نمیگذارند؛ اینگونه به کتاب خدا احتجاج میکند که:
"آيا به امر خداوند و نص قرآن كريم بايد تو از پدرت ارث ببرى و من از ميراث پدر بىنصيب باشم؟ شگفتا که بهتان عيجبى است! آيا دانسته و به عمد، كتاب الهى را ترك كرده و آن را پشت سر انداختهايد؟ آيا قرآن نمىگويد: "سليمان از داود ارث برد"(4) و هم در آنجايى كه سخن از يحيى پسر زكريا (علیهما السلام) است، نمىگويد: "پروردگارا! مرا فرزندى عنايت كن كه از من و خاندان يعقوب ارث برد"(5)؟ ... آيا خداوند شما را به آيهاى مخصوص داشته و پدرم را از آن محروم كرده است؟... آيا شما به عموم و خصوص قرآن كريم، از پدر و پسر عم من داناتريد؟"(6)
میبینیم که دخت رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) در این فراز، چگونه كار خليفه را مخالف قرآن دانست و وجود هرگونه سند و مجوزى را براى آن، از كلام الهى نفى كرد. در حقیقت زهرا (سلام الله علیها) مدعیان جانشینی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را با چالشی جدی مواجه دانست و آن، عدم آگاهی از کتاب خدا بود؛ چالشی که خود به شکلی دیگر پرده از ناشایستگی آنان در احراز این منصب بر میداشت.
لذا حقیقتاً اين منازعه برای جگر گوشه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مفهوم گسترهترى نسبت به یک مطالبه شخصی داشته است. این خطبه از تصميم راسخى حکایت میکند که در اعماق وجود آن بانو شکل گرفته بود تا مردمی را كه به جاهليت گذشته خود بازگشتهاند، به راه اسلام آورد.
زهرا (سلام الله علیها) به بهانه مطالبه فدک، پیامی مهم را برای همه پيروان قرآن در طول تاریخ، جاودانه ساخت و آن، انحراف مسیر جامعه اسلامی از خط مستقیم و خارج شدن رهبری امت از کانون حقیقی آن بود. پیامی که دانشمندان بزرگ اهل سنت نیز قرنها بعد به آن توجه کرده و در آثار خود آن را مورد اشاره قرار دادهاند. ابن ابی الحدید معتزلی، محقق و ادیب سنی مذهب، در کتاب خود میگوید:
"از استاد و مدرس مدرسه غربی بغداد(7) پرسیدم: آیا فاطمه (سلام الله عليها) راست نمىگفت؟
گفت: آرى
پرسیدم: اگر چنین بود، چرا خلیفه فدک را به او پس نداد؟
لبخندى بر لب استاد نشست و پاسخ داد: اگر آن روز فدک را بدو مىداد، فردا خلافت شوهر خود را ادعا مىکرد. او هم نمىتوانست سخن وى را نپذیرد؛ چون قبول کرده بود که هر چه دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مىگوید، راست است."(8)
(برگرفته از کتاب "فدک در تاریخ"، تألیف آیت الله شهید سید محمد باقر صدر، ترجمه محمود عابدی، با اضافات)